{"id":2094,"date":"2022-11-30T12:15:23","date_gmt":"2022-11-30T07:15:23","guid":{"rendered":"http:\/\/maktab.sirdaryoktrmhb.uz\/?p=2094"},"modified":"2022-11-30T12:21:50","modified_gmt":"2022-11-30T07:21:50","slug":"1-dekabr-butunjahon-oitsga-qarshi-kurash-kuni-biz-yoshlar-oitsga-qarshimiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/?p=2094","title":{"rendered":"1-dekabr \u2013 Butunjahon OITSga qarshi kurash kuni. BIZ YOSHLAR-OITSGA QARSHIMIZ"},"content":{"rendered":"\n

1 dekabr – butunjahon OITSga qarshi kurash kuni: faktlar va raqamlar<\/p>\n\n\n\n

Bugun butunjahon OITCga qarshi kurash kuni. OITS haqida nimalarni bilamiz? Kasallik nimasi bilan xavfli? Butun dunyoda va O\u2018zbekistonda bu kasallik bilan qancha odam kasallangan? Bugun shularni yana bir bor yodga olamiz.<\/h4>\n\n\n\n

Foto: culture.ru<\/p>\n\n\n\n

OITS qanday kasallik?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

OITS (orttirilgan immun tanqisligi sindromi) \u2013 \u00a0OITV (odam immun tanqisligi virusi) tomonidan chaqiriladigan\u00a0kasallik<\/a>. Kasallik inson immun tizimini o\u2018zgartiradi, infeksion va boshqa kasalliklarga sezuvchanlikni oshiradi. Agar bu sindrom rivojlansa, sezuvchanlik yanada oshadi. OITV virusi odamning barcha to\u2018qimalarida uchraydi, zararlangan odamning organizmiga ichki suyuqliklari orqali yuqadi. Masalan, sperma, qin ajralmasi, qon va ko\u2018krak suti orqali tarqalishi aniqlangan.<\/p>\n\n\n\n

OITV \u2014 OITSning rivojlanishi sababidir. Ba’zi hollarda esa virus bilan zararlangan odamlarda OITS rivojlanmasligi mumkin. OITS ko\u2018p hollarda OITVni o\u2018z vaqtida davolamaslik natijasida yuzaga keladi.<\/p>\n\n\n\n

OITV asosan 3 yo\u2018l bilan: onadan bolaga, qon va jinsiy aloqa orqali yuqadi.<\/p>\n\n\n\n

Dunyoda\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kasallik bugungi kunda ham keng tarqalgan bo\u2018lib, har yili dunyo bo\u2018ylab 1,5 milliondan ortiq odam OITV bilan kasallanadi<\/a>.  <\/p>\n\n\n\n

UNAIDS ma’lumotlariga ko\u2018ra:<\/p>\n\n\n\n

OITV bilan kasallanganlar soni \u2014 2021 yilda dunyo bo\u2018ylab\u00a0\u00a0taxminan 37,7 million kishini tashkil etdi. Ulardan 36 millioni kattalar va 1,7 millioni 0\u201314 yoshli bolalardir. Yarimdan ko\u2018pi (53 foiz) ayollar va qizlar edi.<\/p>\n\n\n\n

O\u2018zbekistonda holat qanday?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2020 yil ma’lumotlariga ko\u2018ra, O\u2018zbekistonda ushbu kasallik bilan kasallanganlar soni 58 mingtani tashkil etadi<\/a>. Tuzalganlar \u2013 2800 nafar. 2020 yil ma’lumotlari bu kasallikdan 1000ga yaqin odam o\u2018lganini ko\u2018rsatadi.<\/p>\n\n\n\n

Yangi OITV<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yangi OITV infeksiyalarining 1,3 millioni 15 yoshdan oshganlar, 160 ming nafari 0\u201314 yoshli bolalar orasida kuzatilgan.<\/p>\n\n\n\n

OITV testi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2020 yilda butun dunyo bo\u2018ylab OITV bilan kasallanganlarning taxminan 84 foizi OITV holatini bilishgan. Qolgan 16 foizi (taxminan 6,0 million kishi) hali ham OITV testi xizmatlaridan foydalanishga muhtoj. OITV testi OITVning oldini olish, davolash, o\u2018zini parvarish qilish uchun muhimdir.<\/p>\n\n\n\n

Kasallikni davolash<\/strong><\/p>\n\n\n\n

OITVni davolash imkoniyati \u2014 2020 yil iyun holatiga ko\u2018ra, dunyo bo\u2018ylab OITV bilan kasallangan 28,2 million kishi (75 foiz) antiretrovirus terapiya (ART)dan foydalanmoqda. Bu 9,5 million odam hali davolanish imkoniyatini kutayotganini anglatadi. OITVni davolashga kirishish OITSni jamoat salomatligiga tahdid sifatida tugatish bo\u2018yicha global sa’y-harakatlarning kalitidir. <\/p>\n\n\n\n

O\u2018limlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

OITS bilan bog\u2018liq o\u2018limlar 2004 yilda eng yuqori cho\u2018qqisiga chiqqandan beri 64 foizga va 2010 yildan beri 47 foizga kamaydi. 2020 yilda dunyo bo\u2018ylab OITS bilan bog\u2018liq kasalliklardan 680 000 ga yaqin odam vafot etdi, 2010 yilda bu ko\u2018rsatkich 1,3 millionni tashkil etgan.<\/p>\n\n\n\n

Mintaqaviy ta’sir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

OITV bilan kasallanganlarning katta qismi past va o\u2018rta daromadli mamlakatlarda. 2020 yilda Sharqiy va Janubiy Afrikada 20,6 million kishi (55 foiz), Osiyo va Tinch okeanida 5,7 million (15 foiz), G\u2018arbiy va Markaziy Afrikada 4,7 million (13 foiz) va 2,2 million kishi (6 foiz) G\u2018arbiy va Markaziy Yevropa va Shimoliy Amerikada OITV bilan kasallangan.<\/p>\n\n\n\n

OITSga qarshi kurash kuni<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Butunjahon OITSga qarshi kurash kuni 1988 yildan beri har yili 1 dekabrda OITV infeksiyasi tarqalishi natijasida yuzaga kelgan OITS pandemiyasidan xabardorlikni oshirish va kasallikdan vafot etganlarning xotirasiga bag\u2018ishlangan xalqaro kundir. <\/p>\n\n\n\n

Bu kunni belgilash g\u2018oyasi birinchi marta 1987 yil avgust oyida Jyeneva (Shveytsariya)dagi Jahon sog\u2018liqni saqlash tashkilotining OITS bo\u2018yicha global dasturining ikki jamoatchi axborot xodimi Jyeyms Bunn va Tomas Netter tomonidan o\u2018ylab topilgan.<\/p>\n\n\n\n

Bunn va Netter o\u2018z g\u2018oyalarini OITS bo\u2018yicha global dastur direktori (hozirda UNAIDS deb nomlanadi) doktor Jonatan Manga ma’lum qildi. Mannga konsepsiya yoqdi, uni ma’qulladi va Jahon OITSga qarshi kurash kunini birinchi marta 1988 yil 1 dekabrda nishonlash taklifiga rozi bo\u2018ldi.<\/p>\n\n\n\n

Bu kunning maqsadi OITSdan aziyat chekayotganlar hayotini yaxshilash va o\u2018limga olib kelishi mumkin bo\u2018lgan virusni yo\u2018q qilish bo\u2018yicha keyingi tadqiqotlarga yordam berishdir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1 dekabr – butunjahon OITSga qarshi kurash kuni: faktlar va raqamlar Bugun butunjahon OITCga qarshi kurash kuni. OITS haqida nimalarni bilamiz? Kasallik nimasi bilan xavfli? Butun dunyoda va O\u2018zbekistonda bu kasallik bilan qancha odam kasallangan? Bugun shularni yana bir bor yodga olamiz. Foto: culture.ru OITS qanday kasallik? OITS (orttirilgan immun tanqisligi sindromi) \u2013 \u00a0OITV (odam […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2095,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2094","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yangi-elon"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2094"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2098,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2094\/revisions\/2098"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sttexnikum1.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}